Blog 54 2017 AVONDLAND-ESSAYS Paul Bauduin Uitgever Xanten

Op zoek naar dwarse geesten in dit intellectueel verkavelde en daardoor armoedige land stuitte ik bij boekhandel Donner in Rotterdam op Paul Bauduin die op 1999 met een pistoolschot een einde aan zijn leven maakte. Hij was toen 93 jaar. In de jaren twintig van de twintigste eeuw vertrok hij naar de Indische Archipel, kwam in de reclame terecht, trouwde, werd door de Japanners gevangen genomen en moest werken aan de beruchte Birmaspoorweg. Terug in Nederland werkte hij in het marketingbedrijf van zijn broer en schreef daar ook over. Gedurende de Koude Oorlog vertrok hij naar de VS bang als hij was dat in Europa de Derde Wereldoorlog zou uitbreken. Hij bekwaamde zich in de filosofie die hij uiteindelijk grotendeels bekwame nonsens vond. Hij schreef liever over alledaagse vraagstukken in plaats van diepe theorieën te ontwikkelen. Maar hij werd wel geïnspireerd door Oswald Spenglers ‘der Untergang des Abendlandes’. 

De essays geselecteerd in de ‘Avondland-Essays’ werden geschreven van  1978  tot het eind van zijn leven. Met de filosofische discipline in zijn achterhoofd verkende hij een groot aantal vraagstukken en kwesties zoals ‘het onkenbare en het onbekende’, ‘de verlossingsmythe’, ‘geest, stof en doodgaan’, ‘natuur en cultuur’ en ‘de massastaat’. Het zijn zoals Gerard van Eyk op de achterflap van het boek zegt eenvoudige lineaire vertellingen met hier en daar rake typeringen. Een zelfstandig en eigenzinnig denker maar niet iemand met meeslepende grote gedachten. Over de ontwikkelingen als gevolg van de immigratiekwestie schreef hij amper, voorzover ik kon nagaan maar in dit citaat wordt het wel gememoreerd. Het staat in het hoofdstuk ‘Blauwdruk voor een ondergang’.

Terwijl de culturen op aarde, de grote, de kleine, de oude, de jonge, de levende en de dode, overspoeld werden met technische snufjes en de politiek orakeltaal van het Westen (democratie, gelijkheid, zelfbeschikking, socialisme, kapitalisme, mensenrechten enzovoort), wordt de natuurlijke verscheidenheid van alle rassen, volken en individuen platgewalst onder een homogeniteit die niets te verliezen heeft dan haar eigen vulgariteit; een wereldwijde communicatie die niet méér te communiceren heeft dan de roddelpraat van de vijf werelddelen.
Cultuur is een product van het verleden, aan ons doorgegeven niet alleen om ervan te genieten, maar ook om het verrijken en te bewaren; Was du ererbt von deinen Vätern hast, erwirb es um es zu besitzen (Goethe).

Spengler schreef in zijn Gedanken: Alles, was gross geraten is, geht  an der Kleinheit der Erben zugrunde.

Als de drie hoofdoorzaken van de huidige wereldcrisis noemt PB de overbevolking van de aarde, de onstuitbare groei van de techniek en de verwoesting en verspilling van onze natuurlijke levensbronnen.

Vanzelfsprekend lijkt me dat deze oorzaken gepaard gaan en deels ook weer veroorzaakt worden door gebreken in de voorstellingen die mensen van zichzelf en hun strevingen hebben. Hier in het intellectueel vlakke Nederland heerst helaas een bloedeloos en moralistisch pragmatisme dat het denken tamelijk verengd en deels ook afgeschaft heeft. Ik ben dus blij met mensen als Bauduin al is het denken van mensen als Spengler aanzienlijk scherper.

Klein vervolg.

Zoals hier al eerder min of meer zo gezegd is, beschouw ik Bauduin als iemand begiftigd met een filosofisch geschoold maar nuchter verstand. Het is niet het soort nuchterheid dat je hier te lande veel aantreft; dat is namelijk een soort nuchterheid die op de grens van pragmatisme, onverschilligheid en benepenheid zit. Bij Bauduin zit het hem in zijn levenshouding en de wijze waarop hij met ‘de dingen’ omgaat. Die is ‘franker en vrijer’. En dat is in het moralistische Nederland een veel zeldzamer eigenschap. Daar kan analyse nooit vrijmoedig laat staan uitgebreid zijn, omdat de moraal, de mening, zich er haast altijd tussen wringt.

Hier nog twee citaten: één over de universele liefde en één over de dood.

‘De doctrine van universele liefde dicteert dat iedereen moet liefhebben, ongetwijfeld het meest absurde voorschrift dat ooit in enig cultureel bestand is uitgedacht. Aangezien gerichtheid en begrenzing van haar object ingebouwde hoedanigheden zijn van de liefde, leidt de onbeperkte uitbreiding van haar werkterrein onvermijdelijk tot een evenredige verdunning van haar intensiteit en daardoor van haar effect. (soortgelijke opmerkingen te vinden bij Amos Oz-oe) Ogenschijnlijk zou deze afzwakking van de kwaliteit kunnen worden opgevangen door extra doses dogmatiek en ritueel, ware het niet dat de normale instelling van de mens ten aanzien van zijn medemensen ergens zweeft tussen onverschilligheid en haat, gevoelens waartegen op den duur ook het meest perfecte ritueel het moet afleggen. Daardoor leidt de opgelegde universele liefde tot frustraties die het hele sociale en politieke leven vergiftigen. Universele liefde wordt de dekmantel voor bemoeizucht, machtsmisbruik, geweld en rechtsweigering, waarbij sociale deugden als tolerantie en geestelijke openheid natuurlijk worden verstikt.’

‘Ik ben van mening dat de dood zou moeten worden aangemoedigd, gefaciliteerd en ooit eens beloond zou moeten worden. Het zou als een publieke dienst beschikbaar moeten zijn, zoals een begrafenisondernemer, op afroep voor de armen.
…... zou het simpele feit van de beschikbaarheid ervan een atmosfeer van vrijheid creëren, van opluchting en zelfs van veiligheid wanneer mensen zich er langzaam maar zeker van bewust worden dat er wel degelijk een uitweg is uit alle problemen, en wel zonder dat er vragen gesteld worden.’

Blog 53 2017 Vreselijk land

Gisteren was zo’n dag.
“Alles wordt volgebouwd”, zei ze, toen we langs haar ouderlijk huis reden. Ik bracht ‘s avonds mijn nicht naar huis en parkeerde mijn auto even langs de school tegenover haar woning.  “Elke dag weer moet de rotzooi opgeruimd worden die elke dag weer door de leerlingen op straat gegooid wordt” zei mijn nicht. En ja, het was vooral een zwarte school, alhoewel de naam van de school daar niet op leek te duiden. “En de meesten zijn zo brutaal als wat”.

Die zelfde morgen las ik in de Volkskrant een artikel met als strekking de vertrouwenscrisis.  Schrijvers ventileerden nog maar eens de gedachte dat als we in feite weten dat we een gezamenlijk doel nastreven het ook gemakkelijker wordt onze verschillen te overbruggen. Ik kreeg de indruk van het geschrevene dat onder dat gezamenlijke doel een zo prettig mogelijk leven verstaan werd. Schrijvers zijn respectievelijk wetenschappelijk medewerker en neurowetenschapper aan de Radbouduniversiteit! Goed, het zoveelste stuk met deze strekking (ik noem het intussen een terlouwtje) : ‘we moeten verbinding zoeken in plaats van onze wereld versmallen’, stond er. Deze schrijvers keken vooral naar het schaamteloze Me First in navolging van het America First van Donald Trump. De bevolkingstoevloed van de afgelopen halve eeuw werd niet vermeld. Op dat punt geen versmalling, zou je zo op het eerste gezicht zeggen. Eerder vermeerdering net zoals al die vermeerderingen elders. En misschien zou je de gedachte kunnen opwerpen dat de mens toch niet tegen al die vermeerderingen bestand is en zich een weg terug zoekt. Maar dit soort overwegingen zijn zo te zien niet aan schrijvers als deze besteed. Waar het dergelijke stukjes altijd maar weer aan schort is een gedegen analyse en dat komt omdat men maar aan één ding denkt, de goede boodschap overbrengen. Aan dit soort of aan wat meer dreigende boodschappen geen gebrek.

Die middag liet een beminnelijk kunstliefhebber mij een filmpje zien van het ‘Theatre of wrong decisions’, dat hij blijkbaar een warm hart toedroeg. Het genootschap dat hier achter steekt, bestaat ondermeer uit kunstenaars. Het betreffende filmpje heette brEXIT  en al kon ik de stem, die in het Engels een omineuze tekst van Shakespeare voordroeg, niet goed verstaan, toch wist ik uit wat mij van de tekst doordrong dat Brexit een duidelijke wrong decision was. Punt. De begintekst van het filmpje luidde Is there a way out of nationalism. Blijkbaar was de stem van die Britten die voor het Brexit hadden gestemd een stem uit de krochten van het donkere nationalisme. Ja hoor. Waren de Britten voordat in 1973 besloten werd dat Engeland lid moest worden van de EEG soms ook bedorven nationalisten? Hier werd ons wederom angst en dreiging ingepeperd met de goedkope saus van het nationalisme dat overigens niet verder verduidelijkt wordt. Het woord is blijkbaar genoeg. Weer goedkoop theater, leek me. We spraken nog even door over het intellectuele niveau van kunstenaars en  ik stelde de vraag dat wanneer dat intellectuele niveau niet als al te hoog moest gekwalificeerd worden, wat dan de waarde van hun bijdrage zou zijn.

Een uur of drie daarvoor keek ik thuis nog even terug naar de uitzending van Buitenhof van de afgelopen zondag. De interviewster heette Marcia Luyten, een wat streng ogen dame die door sommige scribenten als politiek correct omschreven wordt. In Buitenhof komen in de aanloop naar de verkiezingen achtereenvolgens wat lijsttrekkers langs. Eerst Marianne Thieme van de Partij van de Dieren. Zij mocht praten over Duurzame Ontwikkeling omdat de mens zoals deze nu bezig is, een gevaar is voor de ecosystemen, de grondstofvoorraden en het geluk. Over natuur en ruimte hoorde ik trouwens niets. Wat we ook niet hoorden was het gevaar van het aantal mensen; van de demografische druk dus, hier en elders in de wereld. Haar verhaal behoeft dus nog uitbreiding. Maar je hoort dat eigenlijk nooit. Zou het de heimelijke voorliefde voor de immigratie zijn die mensen als zij er van weerhoudt over de bevolkingsdruk te spreken? Ik luister dan al niet meer naar hen. Ik ga niet met een halve agenda mee, terwijl men doet alsof dat de hele is. Sandra Phlippen van het AD zei haar verder nog dat als zij zo voor economische krimp was, al die armen waar zij zich zo om zegde te bekommeren en die blijkbaar nog steeds massaal toegelaten behoren te worden (u weet wel de westerse waarde van de gastvrijheid - we zijn tenslotte een waardengemeenschap) niet betaald konden gaan worden, want we leven immers in een geldeconomie al zei ze dat er niet bij.
Na Thieme kwam Jan Roos van VNL. Marcia Luyten probeerde hem voortdurend met de PVV te vergelijken. Maar hij trapte er niet in. Verder probeerde ze hem te tackelen door hem bijvoorbeeld voor te houden dat het toelaten van 100.000 (!)  moslims gedurende de laatste vijf jaar misschien toch wel meeviel. Altijd die perverse retorische truc bij de multiculturelen of hoe je hen ook kan noemen. Allemaal varianten op ‘het valt wel mee’, intussen jezelf uit de wind houden en tegelijk proberen de opponent mee te krijgen met dat ‘het valt wel mee’ of hem anders aan te vallen met andere middelen. Hetzelfde verhaal bij de veronderstelde daling van de criminaliteit die vooral allochtoon gerelateerd is, al werd er dat niet bij vermeld. Hoewel Jan Roos zei dat er veel minder aangifte gedaan werd omdat men er geen vertrouwen meer in had, was ook hier Marcia’s boodschap dat het toch wel meeviel. Het ging toch de goeie kant op! Alle criminaliteit van ooit en van nu, foetsie weg. Alle vragen hieromtrent ook foetsie weg. Nee, er is bij mensen zoals Marcia in al die decennia weinig of geen voortschrijdend inzicht te beleven. Het lijkt enkel maar erger te worden. Vreselijk land. Ik zou niet weten van welk gezamenlijk doel we kunnen spreken. Bestaat ook niet. En het zijn veelal dezelfde mensen die misprijzend over Het Volk spreken, maar wel weg zwijmelen bij woorden als samen, gezamenlijkheid, verbinding en eenheid. Alle grond dus voor een stevige scepsis.